Sözlük

Glossar

Mesleki tanınma alanına ait önemli teknik terimlerin açıklaması

› Tüm içeriği göster



Aadaptasyon Kursu

“Adaptasyon Kursu” tanımlaması AB Mesleki Denklik Yönetmeliği 2005/36/EG’ye dayanmaktadır. Bir adaptasyon kursunu tamamlamak; denklik ve bununla mesleki izin veya unvan kullanma hakkına sahip olmak amacıyla, düzenlemeye tabi mesleklerde yabancı bir mesleki nitelik ile göç edilen ülkedeki referans nitelik arasında tespit edilen belirleyici farklılıkları telafi etmek için sunulmuş bir imkândır. Adaptasyon kursu değerlendirmeyle sonuçlanır ve ek bir eğitim alınması gerekebilir. Adaptasyon kursları çoğu kez nitelikli bir meslek mensubunun gözetiminde mesleğin uygulamalı olarak icra edilmesi şeklinde tasarlanır.

AB Yönetmeliği 2005/36/EG

Avrupa Birliği’nin bu yönetmeliği (adı: Mesleki Denklik Yönetmeliği) 15 Ekim 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve mesleki niteliklerin denkliğiyle ilgili 15 yönetmeliği bir araya getirmektedir. Yönetmelik düzenlemeye tabi meslekler için geçerli olup, AB üyesi ülkelerin vatandaşları için AB üyesi ülkelerde edinilmiş mesleki niteliklerin karşılıklı olarak denkliğinin sağlanması amacıyla ölçütler ve işlem esasları belirler. Mesleki niteliklerin eşdeğerliğini değerlendirme ölçütü olarak yönetmelikte “belirleyici farklılıklar” kavramı dile getirilmektedir. Yönetmelik denklik makamlarının ilgili mesleki deneyimi dikkate almaları gerektiğini ve bu sayede eğitimlerdeki belirleyici farklılıkların telafi edilebileceğine de işaret etmektedir. Yönetmelik, son olarak, belirleyici farklılıklar söz konusu olduğu takdirde adaptasyon programlarının gerekliliğini belirtmektedir.

AB/AEA/İsviçre

Avrupa Birliği (AB), Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) devletleri ve İsviçre. AB üye devletleri (2012 yılında) şunlardır: Belçika, Bulgaristan, Danimarka, Almanya, Estonya, Finlandiya, Fransa, Yunanistan, İrlanda, İtalya, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Malta, Hollanda, Avusturya, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Birleşik Krallık, Güney Kıbrıs. AEA devletleri ise tüm AB üyesi ülkelerin yanı sıra İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’tir. İsviçre AB ile ikili anlaşmaları esas alarak Avrupa mesleki denklik sistemine katılmaktadır.

Adaptasyon Programı

“Adaptasyon Programı” tanımlaması AB Mesleki Denklik Yönetmeliği 2005/36/EG’ye dayanmaktadır. Adaptasyon programı sayesinde, denklik ve bununla mesleki izin veya unvan kullanma hakkına sahip olmak amacıyla, düzenlemeye tabi mesleklerde yabancı bir mesleki nitelik ile göç edilen ülkedeki referans nitelik arasında tespit edilen belirleyici farklılıklar telafi edilebilir. Adaptasyon programları (=telafi programları), eşdeğer beceri ile bilgileri belgelerle ispat eder. Adaptasyon programları mesleğe göre bir adaptasyon kursu veya bir sınav (Yeterlilik Sınavı veya Bilgi Sınavı) olabilir.

Denklik

Mesleki denklik yabancı bir meslek diploması ile muadil Almanya diplomasının eşdeğer olup olmadığının değerlendirilmesi ve - karar olumlu ise - onaylanması demektir. Resmi tespit işleminde yabancı diploma, örneğin eğitim içeriği ve süresi gibi belli başlı resmi ölçütlere dayanarak bir Almanya meslek diploması ile karşılaştırılır. Bu eşdeğerlik tespitinin sonucu, başvuru sahibini hukuken benzer bir Almanya diplomasına sahip olan kişilerle eşit duruma getiren bir belgeyle belgelenir.

Denklik Yasası

Denklik Yasası, “Almanya dışında edinilmiş mesleki niteliklerin tespit ve denkliğini geliştirme yasası”nın kısaltılmış gayri-resmi adıdır. Denklik Yasası federal devletin yetkisi dâhilinde olan meslekler için yabancı mesleki niteliklerin denkliğini düzenler. Bu yasa, bir torba yasasıdır ve meslek yasalarının özel kanunları ve tüzükleri (meslek yasasının yetki alanları) de dâhil olmak üzere yeni federal “Mesleki Kalifikasyon Tespiti Kanunu’nu – BQFG” (Eğitim ve Araştırma Bakanlığı BMBF'nin yetki alanı)kapsar.

Düzenlemeye Tabi Meslekler

Kabulü veya icrası için, yasal veya idari hükümler tarafından belirlenen mesleki niteliklere sahip olmayı gerektiren mesleki faaliyetlerdir. Hekimlik, psikoterapistlik, hasta bakıcılık, avukatlık, öğretmenlik düzenlemeye tabi mesleklere örnek olarak verilebilir. Meslek icrasının bir türü, yasal veya idari hükümlerle belirlenen mesleki nitelikleri haiz kişilere mahsus olan bir meslek tanımının kullanılmasıdır. Almanya’da (41’i düzenlemeye tabi zanaat ustalığı mesleği olan) federal yasa ile düzenlenen 81, eyalet yasalarıyla düzenlenen 18 düzenlemeye tabi meslek vardır. Almanya’da düzenlemeye tabi olan tüm mesleklerin bir listesini Avrupa Birliği’nin internet sitesinde bulabilirsiniz.

Düzenlemeye Tabi Olmayan Meslekler

Düzenlemeye tabi olmayan mesleklerde meslek erişimi veya meslek icrası belirli devlet düzenlemelerine bağlı değildir. Bu da mesleğin devletin verdiği bir izin veya ruhsat olmaksızın icra edilebileceği anlamına gelmektedir. Bu özellikle dualen System. eğitimi verilen mesleklerin tümü için geçerlidir. Mesleğin Almanya’da resmi olarak düzenlemeye tabi olmaması halinde, kişi Alman iş piyasasında, sahip olduğu yabancı niteliklerle doğrudan işe başvurabilir veya serbest meslek sahibi olabilir. Almanya’nın ikili sistemi kapsamında tanınan, tüm kalifiye mesleklerin (düzenlemeye tabi olmayan) bir listesini Alman Meslek Eğitimi Federal Enstitüsü’nün internet sitesinde bulabilirsiniz.

Düzenlemeye Tabi Zanaat Dallarında Ustalık Mesleği

Zanaat ustası diploması Almanya’da bir ileri eğitim diplomasıdır. Usta olunarak bir zanaat işletmesi serbest meslek olarak işletilebilir ve çıraklar burada kurallara uygun olarak eğitilebilir. Yani bir usta, kendi mesleki alanında uzman olmasının yanı sıra hem eğitimci hem de işletmecidir. Aynı zamanda da bir firmada üst düzeyde görevli olarak da çalışabilir. Özel bir tehlike potansiyeli bulunan ticari faaliyetler zanaat yönetmeliğinin A ekinde listelenmiş olup düzenlemeye tabidir. Düzenlemeye tabi zanaat dallarında serbest çalışmak için zanaat siciline kayıt olunması gerekmektedir.

Eğitim Belgeleri

İlgili eğitimin alındığı ülkedeki bir kurum tarafından mezun olunan mesleki eğitim veya ileri eğitim için verilen diplomalar, sınav karneleri ve diğer nitelik belgeleridir.

Eğitimi Verilen Meslek

Eğitimi verilen meslek, eğitim yönetmeliği ile tüm ülkede (BBiG ve HwO gibi) standart olarak düzenlenmiş olup ikili sistemde, yani iki öğrenim yeri olan işletme ve meslek okulunda öğrenilen bir mesleki faaliyettir. Almanya'da (sanayi teknisyeni, otomotiv mekatronikçisi, perakende satış elemanı, tıbbi asistan gibi) yaklaşık 330 tane eğitimi verilen meslek bulunmaktadır.

Eşdeğerlik Tespiti (veya Eşdeğerlik Kararı)

BQFG’ye göre eşdeğerlik incelemesi işlemleri sonunda Almanya dışında alınmış olan diploma ile Alman referans diploması arasında belirleyici farklılıklar tespit edilmemesi halinde, yetkili merci eşdeğerliği resmi olarak belgeler. Verilen belge, Alman’da edinilen bir sınav belgesi değil, bir eşdeğerlik belgesidir. Bu belge resmi bir belge olup sahibini muadil Alman meslek diploması sahipleri ile hukuken eşit konuma getirmektedir.

İkili Eğitim Sistemi (veya İkili Sistem)

Almanya'da eğitimi verilen mesleklerde uygulamalı eğitim kısımlarının iş yerinde ve kuramsal eğitim kısımlarının meslek okulunda verilmesini öngören eğitim oluşumu ifade edilmektedir. Böylece eğitim, kuramsal bilgiler için yarı zamanlı olarak meslek okulunda ve uygulamalı eğitim (ikili) için iş yerlerinde olmak üzere iki ayrı öğrenim yerinde gerçekleşir.

İkili Mesleki Eğitim Sistemi (veya İkili Sistem)

İkili sistemler, Almanya’da kalifiye mesleklerde uygulamalı eğitim bölümlerinin iş yerinde ve kuramsal eğitim bölümlerinin meslek okulunda verilmesini öngören eğitim düzenlemesi ifade edilmektedir. Böylece eğitim, kuramsal bilgiler için yarı zamanlı olarak meslek okulunda ve uygulamalı eğitim (ikili) için iş yerlerinde olmak üzere iki ayrı eğitim yerinde gerçekleşir.

İleri Eğitim Alınan Meslekler

“İleri Eğitim Alınan Meslek”, icra edilebilmek için daha yüksek eğitim standardının gerekli olduğu mesleki bir faaliyeti tanımlamaktadır. Bu meslekler, federal düzeyde standart olarak düzenlenmiş ileri eğitim tüzüklerinde (Meslek Eğitimi Kanunu (BBiG) ve Zanaat Yönetmeliği (HwO) uyarınca) tanımlanmış olup bir sınav (ileri eğitim diploması sınavı) ile ispat edilirler.

Almanya’da mesleki ileri eğitim genelde meslek eğitimine (mesleki ilk eğitim) dayanmaktadır, fakat bu eğitim gerekli mesleki deneyim ile de telafi edilebilir. Mesleki ileri eğitimin amacı mesleki eğitimde elde edilen bilgi, beceri ve hünerleri korumak, uyarlamak veya geliştirmek ve bu sayede mesleki olarak yükselmeyi sağlamaktır.

İntibak Kursu

“İntibak Kursu” tanımlaması AB Mesleki Denklik Yönetmeliği 2005/36/EG'ye dayanmaktadır. Bir intibak kursunu tamamlamak; denklik ve bununla mesleki izin veya unvan kullanma hakkına sahip olmak amacıyla düzenlemeye tabi mesleklerde yabancı bir mesleki nitelik ile yurtiçi referans niteliği arasında tespit edilmiş önemli farkları telafi etmek için sunulmuş bir imkândır. İntibak kursu değerlendirmeye tabi olup ek bir eğitim olabilir. İntibak kursları çoğu kez nitelikli bir meslek mensubu gözetiminde somut meslek icrası olarak tasarlanır.

Kalifikasyon Değerlendirmesi

Kalifikasyon değerlendirmesi yardımıyla Mesleki Kalifikasyon Tespiti Kanunu (BQFG)'nun uygulama alanında mesleki yetkinlikleri tespit etme imkânı bulunmaktadır. Kalifikasyon değerlendirmesi, başvuru sahiplerinin gereken evrakları ibraz edememesi veya sadece bir kısmını ibraz edebilmesi durumunda ya da evrakların içeriği veya doğruluğu konusunda şüphelerin bertaraf edilmemesi halinde uygulanır (BQFG § 14 ya da HwO § 50b, fıkra 4). Çalışma denemeleri, uzmanlık görüşmeleri, uygulamalı ve kuramsal sınavlar da bu kapsamda söz konusu olabilir. Gerekli evrakların ibraz edilememesinin başvuru sahibinin kendi kusuru olmaması gerekmektedir. Yetkili merci, başvuru sahibinden evrakları kendisinin kusuru olmaksızın ibraz edemediğini yeminli olarak beyan etmesini isteyebilir.

Kalifiye Meslek

Kalifiye meslek, eğitim yönetmeliği ile federal düzeyde (BBiG ve HwOvb. uyarınca) standart olarak düzenlenmiş olup ikili sistemde, yani paralel olarak işletme ve meslek okulunda olmak üzere iki eğitim yerinde öğrenilen bir mesleki faaliyettir. Almanya’da (sanayi teknisyeni, otomotiv mekanikçisi ve elektrikçisi, perakende satış elemanı, tıbbi asistan gibi) yaklaşık  350 kalifiye meslek bulunmaktadır.

Meslek Diploması

Devlet sınavının veya devlet tarafından tanınan bir sınavda başarılı olunması ile elde edilen mesleki eğitim veya ileri eğitim diplomasıdır.

Meslek Eğitimi

Yasal veya idari yönetmeliklerle düzenlenen meslek eğitimi veya mesleki ileri eğitimdir. Meslek eğitimi denildiğinde,nitelikli bir mesleki faaliyetin icrası için gerekli bilgi, beceri ve hünerleri (mesleki icra hüneri) kazandıran düzenli bir eğitim süreci anlaşılmaktadır. Meslek eğitimi, gerekli olan mesleki deneyimin elde edilmesini de kapsayabilir. Mesleki ileri eğitim, mesleği icra hünerini meslek eğitimin sınırlarının ötesine genişletir. Bu eğitimin amacı, mesleki yükselme olanaklarının güvenceye alınması ve bilgi ve becerilerin artan talepler doğrultusunda uyarlanmasıdır.

Mesleki Deneyim

İlgili mesleğin Almanya içinde ve Almanya dışında fiili ve yasal olarak icra edilmesini ifade eder.

Mesleki Kalifikasyon Tespiti Kanunu (BQFG)

Mesleki Kalifikasyon Tespiti Kanunu (BQFG – Denklik Yasasının 1.maddesi) Eğitim ve Araştırma Federal Bakanlığı’nın yetkisi kapsamında yer alan yeni bir federal yasadır. Bu yasa, Almanya’da mesleki niteliklerin tanınması hususunda bir çeşit temel kanun niteliği taşımaktadır. Yasa Almanya dışında alınmış yabancı mesleki nitelik ile muadil Almanya referans mesleğinin eşdeğerlik incelemesi için işlem ve ölçütleri düzenler.

Mesleki Nitelikler

Eğitim belgeleri, nitelik belgeleri veya ilgili mesleki deneyim ile kanıtlanan mesleki bilgi, beceri ve hünerlerdir.

Mesleki Yeterlilik Tespiti Kanunu (BQFG)

Mesleki Yeterlilik Tespiti Kanunu (BQFG – Denklik Yasasının 1.maddesi) Eğitim ve Araştırma Federal Bakanlığının yetkisi kapsamında yer alan yeni bir federal kanundur. Bu yasa, Almanya'da mesleki niteliklerin tanınması hususunda bir çeşit kök kanun niteliği taşımaktadır. Yasa yurtdışından alınmış yabancı mesleki nitelik ile ilgili Alman referans mesleğinin eşdeğerlik incelemesi için yöntem ve ölçütleri düzenler.

Nitelik Değerlendirmesi

Nitelik değerlendirmesi yardımıyla Mesleki Yeterlilik Tespiti Kanunu (BQFG)'nun uygulama alanında mesleki yetkinlikleri tespit etme imkânı bulunmaktadır. Nitelik değerlendirmesi, başvuru sahiplerinin gereken evrakları ibraz edememesi veya sadece bir kısmını ibraz edebilmesi durumunda ya da evrakların içeriği veya doğruluğu konusunda şüphelerin bertaraf edilmemesi halinde uygulanır (BQFG § 14 ya da HwO § 50b, fıkra 4). Çalışma örnekleri, teknik görüşmeler, uygulamalı ve kuramsal sınavlar da bu kapsamda yer alabilir. Gerekli evrakların ibraz edilememesi başvuru sahibinin kendi kusuru olmamalıdır. Yetkili merci, başvuru sahibinden evrakları kendisinin kusuru olmaksızın ibraz edemediğini yeminli olarak beyan etmesini isteyebilir.

Odalar

Çoğunlukla kamusal hukuk ve aslında çoğu kez eyalet hukukuyla düzenlenen meslek kuruluşlarını ifade eder. Odalar üyelerinin çıkarlarını temsil etmenin yanı sıra kendilerine tevdi edilen resmi görevleri de yerine getirirler. Devlet tarafından denetlenirler. Odalar, eğitim ve sınav yönetmelikleri üzerinde etki sahibi olup, meslek izni verebilmektedirler.

BQFG’ye göre kalifiye mesleklerde eşdeğerlik incelemeleri konusunda yetkili merci sayılan odalar şunlardır:

  • Sanayi ve Ticaret Odaları
  • Zanaat Odası
  • Ziraat Odası
  • Barolar, patent avukatı baroları ve noterler odası
  • Mali müşavir ve vergi danışmanlığı odaları
  • Tabipler, diş hekimleri, veteriner hekimler ve eczacı odaları.

Ruhsat alınması zorunlu zanaat dallarında ustalık mesleği

Zanaat ustası diploması Almanya'da bir ileri eğitim diplomasıdır. Bir usta bir zanaat işletmesini serbest olarak çalıştırabilmekte ve çırakları kurallara uygun olarak eğitebilmektedir. Yani usta, kendi mesleki alanında bir uzman olmasının yanı sıra hem eğitimci hem de işletmecidir. Aynı zamanda da bir firmada üst düzey görevli olarak çalışabilir. Özel bir tehlikesi bulunan ticari faaliyetler Zanaat Yönetmeliğinin A ekinde listelenmiş olup izne tabidir. İzne tabi zanaatlarda serbest çalışmak için zanaatkârlar siciline kaydolması koşulu bulunmaktadır.

Takviye Programı

“Takviye Programı” tanımlaması AB Mesleki Denklik Yönetmeliği 2005/36/EG'ye dayanmaktadır. Takviye programı sayesinde, denklik ve bununla mesleki izin veya unvan kullanma hakkına sahip olmak amacıyla düzenlemeye tabi mesleklerde yabancı bir mesleki nitelik ile yurtiçi referans niteliği arasında tespit edilmiş önemli farklar telafi edilebilir. Takviye programları (=telafi programları), eşdeğer yetenekler ile bilgileri belgelerle ispat eder. Takviye programları mesleğe göre bir intibak kursu, bir sınav (Yeterlilik Sınavı veya Yeterlik Sınavı) olabilir.

Üçüncü Ülke

Almanya’da üçüncü ülke olarak tüm Avrupa Birliği, Avrupa Ekonomik Alanı veya İsviçre haricindeki ülkeler tanımlanmaktadır.

Yeterlilik Sınavı

Mevcut mesleki bilgi ve becerilerin eşdeğerliğinin ispatlandığı sınavdır. Yeterlilik sınavı, ilgili Alman devlet bitirme sınavını temel alır. Bu, sınavın kapsam olarak devlet bitirme sınavıyla benzer olduğu anlamına gelmez. Ancak bitirme sınavının tüm içerikleri sınanabilir.

Yeterlilik Sınavı (eksiklik yoklaması da denilir)

“Yeterlilik Sınavı” ifadesi AB Mesleki Denklik Yönetmeliği 2005/36/EG’ye dayanmaktadır. Bu ifade, başvuru sahibinin bilgi düzeyinin eşdeğerliğini kanıtlayabileceği, yetkili merciler tarafından gerçekleştirilen sınavı tanımlamak kullanılmaktadır. Yeterlilik sınavı, mesleğin ev sahibi ülkede icrası için temel bir koşul teşkil eden çalışma alanlarını da kapsar. 2005/36/EG Yönetmeliği yeterlilik sınavının tespit edilen eğitim eksiklikleriyle sınırlandırılmasını öngörmektedir. Denklik işlemlerini yapan kurumlar, başvuru sahiplerinin mesleki niteliklerini daha önce kendi ülkelerinde edinmiş olduklarını göz önünde bulundurmalıdır.

Yetkili Merci

Mevcut yasa ve işlem kuralları esasına göre yabancı bir mesleki niteliğin eşdeğerlik incelemesini gerçekleştiren (Oda gibi) bir kurum veya kuruluştur.